Tuesday, 25 March 2025

७. पौराणिक अभंग

पुराणांतील विविध देवता व प्रसंग यांविषयीचे अभंग 

६. रूपकें

श्री तुकोबाराय यांच्या काळी प्रचलित विविध मागते आणि मनोरंजनकार यांच्यावरील रूपके

५. खेळ

श्री. तुकाराम महाराज यांच्या काळी प्रचलित असलेल्या विविध खेळांवरील रूपकात्मक अभंग

४. काला

रानात गायी चारत असताना भगवान श्रीकृष्णाने गोपाळांसोबत दहीकाला करून आनंदाने खाल्ला, त्याविषयीचे अभंग

३. गौळणी

गोकुळातील गौळणींनी भगवान श्रीकृष्णावर निरपेक्ष, निर्व्याज व नितांत प्रेम केले, त्याविषयीचे अभंग

२. बाळक्रीडेचे अभंग (अभंग संख्या १००)

भगवान श्रीकृष्णाच्या बाळलीला वर्णन करणारे अभंग 

१. मंगलाचरण (अभंग संख्या ८)

१. सुंदर तें ध्यान उभे विटेवरी । कर कटावरी ठेवूनिया ॥ १ ॥ तुळसीहार गळां कासे पीतांबर । आवडे निरंतर हेंचि ध्यान ॥२॥ मकरकुंडलें तळपती श्रवणीं । कंठी कौस्तुभमणि विराजित ॥३॥ तुका म्हणे माझें हेंचि सर्व सुख । पाहीन श्रीमुख आवडीनें ॥४॥

२. राजस सुकुमार मदनाचा पुतळा रविशशिकळा लोपलिया ॥१॥ कस्तुरी मळवट चंदनाची उटी । रुळे माळ कंठी वैजयंती ॥ २॥ मुकुट कुंडलें श्रीमुख शोभलें । सुखाचें ओतले सकळही ॥३॥ कासे सोनसळा पांघरे पाटोळा । घननीळ सांवळा बाइयांनो ॥ ४॥ सकळही तुम्ही व्हा गे एकीसवा । तुका म्हणे जीवा धीर नाहीं ॥५॥

३. गरुडाचे वारिकें कासे पितांबर । सांवळे मनोहर कैं देखेन ॥१॥ बरविया बरवंटा घनमेघसांवळा । वैजयंती माळा गळां शोभे ॥ २ ॥ मुगुट माथां कोटी सूर्याचा झल्लाळ । कौस्तुभ निर्मळ शोभे कंठीं ॥३॥ ओतीव श्रीमुख सुखाचें सकळ । वामांगी वेल्हाळ रखुमादेवी ॥ ४ ॥ उद्धव अक्रूर उभे दोहींकडे । वर्णिती पवाडे सनकादिक ॥ ५॥ तुका म्हणे नव्हे आणिकां सारिखा। तोचि माझा सखा पांडुरंग ॥ ६ ॥

४. धणी न पुरे गुण गातां । रूप दृष्टी न्याहाळितां ॥ १ ॥ बरवा बरवा पांडुरंग । कांति सांवळी सुरंग ॥ २॥ सकळ मंगळाचें सार । मुख सिद्धीचे भांडार ॥ ३ ॥ तुका म्हणे सुखा । अंतपार नाहीं लेखा ॥ ४ ॥

५. राहों आतां हेचि ध्यान । डोळा मन लंपट ॥ १॥ कोंडकोंडुनि धरीन जीवें । देहभावें पूजीन ॥ २ ॥ होईल येणे कळसा आले । स्थिरावलें अंतरीं ॥ ३ ॥ तुका म्हणे गोजिरीया । विठोबा पायां पपडों द्या ॥ ४ ॥

६. आवडे हे रूप गोजिरें सगुण । पाहतां लोचन सुखावले ॥ १ ॥ आतां दृष्टीपुढे ऐसाचि तूं राहे । जो मी तुज पाहें पांडुरंगा ॥ २ ॥ लांचावलें मन लागलीसे गोडी । तें जीवें न सोडी ऐसें झालें ॥३॥ तुका म्हणे आम्ही मागावी लडिवाळी । पुरवावी आळी मायबापा ॥ ४ ॥

७. गुणा आला विटेवरी । पितांबरधारी सुंदर जो ॥ १ ॥ डोळे कान त्याच्या ठायीं । मन पायीं राहो हें ॥२॥ निवारोनि जाय माया । ऐसी छाया जयाची ॥ ३ ॥ तुका म्हणे समध्यान । ते हे चरण सुकुमार ॥ ४॥

८. स्वप्नीं तोही कैसा न पडसी डोळां । सुंदर सांवळा घवघवीत ॥ १ ॥ चतुर्भुज माळा रुळे येकावळी । कस्तुरी निढळीं रेखिलीसे ॥ २ ॥ शंखचक्रगदा रुळे वैजयंति । कुंडलें तळपति श्रवणीं दोन्हीं ॥ ३॥ तुका म्हणे स्वप्नीं दावीं आतां पाय । पांडुरंग माय कृपावंते ॥ ४ ॥

लेख-१२. तुकोबांची गुरुपरंपरा : वाद विश्लेषण

-प्रा. डाॅ. दत्तात्रय प्र. डुंबरे ॥१॥ वारकरी पंथात गुरुपरंपरेला अनन्यसाधारण असे महत्व आहे. गुरु हा 'संतकुळीचा राजा' मान...