लेख-१०. सायनासंगीत तुकोबा (कविता)

-इंद्रजित भालेराव

१

खरं सांग तुकया । तुझा अनुभव
तुला कधी देव । भेटला का?

निश्चयाच्या बळा । मानिलेस फळ
निश्चयाचा तळ । गाठलास

पांडुरंग तुझा । झाला का आधार
तुझा त्याने भार । वाहिला का?

तुझ्यासाठी होते । पंढरिचे टोक
त्याच्यासाठी नेक । राहिलास

प्रवासात कधी । मिळाले का सुख
तुझी रुखरुख । थांबली का?

मला सोबतीला । नाही मागेपुढे
कुणाभोती येढे । घालू सांग?

२

किती आर्त तुझ्या । गळ्यातला स्वर
किती ताणू तार । विणेची या?

काळ गेला पुढे । हा न माझा गुन्हा
जरी पुन्हा पुन्हा । बोललो मी

मंबाजी आहेत । नाही इंद्रायणी
गंगा मैली कुणी । केली तुकया?

तोच तोच भाव । पुन्हा तीच स्थिती
वक्राकार गती । येत आहे

तोच पांडुरंग । तीच रखुमाई
तेच भक्त पायी । लागतात

त्याच बडव्यांचा । तोच अवतार
चोखा खाई मार । पुन्हा पुन्हा

३ 

तुका नव्हे टाळ । तुका ना चिपळी
निर्वाणीची टाळी । तुकाराम

तुका नव्हे भाळ । तुका नव्हे टिळा
चैतन्याची कळा । तुकाराम

देठाविना तुका । आकाशिचे फळ
भुईतली कळ । तुकाराम

तुका ना बाहेरी । तुका नाही आत
तापलेला शांत । तुकाराम

४

गाण्या गाण्यातले ठेके
झाले काळजाचे ठोके

जनी पाणियाशी गेली
माझी कूस ओली झाली

माझा आवाका केवढा?
तुका आकाशा एवढा

निळा आकाशी घुमट
तशी तुझी सुरावट

तुझा आलाप दिगंत
माझी पाखराची गत

५

तुका असून तू ताठ
दिली प्रवाहाला पाठ

धीट केलीस उत्तरे
प्रश्न विचारून नवे

तुझा संघर्ष तू केला
त्याचा इतिहास झाला

अजूनही तुझा गाथा
सावरितो तोल जाता 

६

तुकया तुझे युद्ध । अधुरे अपुरे
शाबूत खपुरे । पितृत्वाचे

जगला वाचला । असतास तरी
मग मजा खरी । येत होती

पुत्राच्या हातात । देव देतो छिन्नी
सैरभैरपणी । बाप होतो

घाईत गेलास । सुटलास बापा
बापपण तापा । आले नाही

७

सायनासंगीत तुकोबा
तुम्ही उभे राहता डोळ्यासमोर

अंधारातून एकटच चालताना
वाटतं समोरून तुम्ही याल

तुमच्या लीळा वाचताना वाटतं
आपणच की तुकाराम म्हणजे

तुम्हाला बुडावं लागलं डोहात
म्हणून आम्हाला तरणं समजलं

तुमच्या प्रायश्चित्तानं आमच्यासाठी
सुटकेचा मार्ग मोकळा केला

तुम्ही महादुष्काळ साहिला
म्हणून आम्ही सुकाळ पाहिला

इतके जुळले आपले ऋणानुबंध
की तुमच्या डोहाचे आम्ही तरंग

तुमच्या राहिलेल्या अपूर्ण प्रतिज्ञा 
स्वप्नात येऊन निःसंकोच करावी आज्ञा

 

(इंद्रजित भालेराव हे मराठीतील प्रसिद्ध कवी व गीतकार असून मराठीचे निवृत्त प्राध्यापक आहेत.)