एकमेव विठ्ठलाचीच भक्ती दर्शविणारे अभंग
एकविध अभंग (अभंग संख्या ८४)
७३७.
भाग्यें ऐसी जाली जोडी । आतां घडी न विसंबे ॥ १ ॥ विटेवरी समचरण । संतीं
खूण सांगितली ॥ २ ॥ अवघें आतां काम सारूं । हाचि करूं कैवाड ॥ ३ ॥ तुका
म्हणे खंडूं खेपा । पुढें पापापुण्याच्या ॥ ४ ॥
७३८. आमुच्या हें
आलें भागा । जिव्हार या जगाचें ॥ १ ॥ धरूनियां ठेलों जीवें । बळकट भावें
एकविध ॥ २ ॥ आणूनियां केला रूपा । उभा सोपा जवळी ॥ ३ ॥ तुका म्हणे अंकित
केला । खालीं आला वचनें ॥ ४ ॥
७३९. येथें आड कांहीं न साहे आणीक ।
प्रमाण तें एक हेंचि झाले ॥ १ ॥ गाऊं नाचूं टाळी वाहूं गीत छंदें । डोलवूं
विनोदें अंग तेणें ॥ २ ॥ मथुनियां सार काढिलें बाहेरी । उपाधि त्या येरी
निवडिल्या ॥ ३ ॥ तुका म्हणे जना लाविली शिराणी । सेवितां हे धणी होत नाहीं ॥
४ ॥
७४०. जैसा तैसा आतां । मज प्रमाण अनंता ॥ १ ॥ पायां पडणें न
सोडीं । पोटीं तेंच वर तोंडीं ॥ २ ॥ एका भावें चाड । आदि तेंचि अंतीं गोड ॥
३ ॥ तुका म्हणे आम्हां । टळणेंचि नाहीं नेमा ॥ ४ ॥
७४१. आम्ही पहा
कैसीं एकतत्त्वी झालों । राखणे लागलों वासनेसी ॥ १ ॥ तुम्हांविण कांहीं
नावडे या जीवा । केला तोचि देवा दृढ पण ॥ २ ॥ वर्म नेणों परि वृत्ति भंगों
नेदूं । वंदिलेचि वंदूं आवडीनें ॥ ३ ॥ तुका म्हणे केलें नामाचें जीवन ।
वारताही भिन्न नेणों आतां ॥ ४ ॥
७४२. गोपीचंदन मुद्रा धरणें ।
आम्हां लेणें वैष्णवा ॥ १ ॥ मिरवूं अळंकार लेणें । हीं भूषणें स्वामीची ॥ २
॥ विकलों ते सेवा जीवें । एक्या भावें एकविध ॥ ३ ॥ तुका म्हणे शूर झालों ।
बाहेर आलों संसारा ॥ ४ ॥
७४३. माझी भक्ती भोळी । एकविध भावबळी ॥ १ ॥
मी कां पडेन निराळा । ऐसा सांडूनि सोहळा ॥ २ ॥ आतां अनारिसा । येथें न
व्हावें सहसा ॥ ३ ॥ तुका म्हणे जोडुनि पाय । पुढें उगा उभा राहे ॥ ४ ॥
७४४.
आम्हां भाविकांची जाती । एकविध जी श्रीपती । अळंकारयुक्ति । सरों शकेचि ना
॥ १ ॥ जाणे माउली त्या खुणा । क्षोभ उपजो नेदी मना । शांतवूनि स्तना ।
लावीं अहो कृपाळें ॥ २ ॥ तुज अवघे होऊं येतें । परि मज बाटों नये चित्तें ।
उपासने परतें । नये कांहीं आवडो ॥ ३ ॥ करूं रूपाची कल्पना । मुखीं नाम
नारायणा । तुका म्हणे जना । जळस्थळ देखतां ॥ ४ ॥
७४५. आम्हां एकविधा
पुण्य सर्वकाळ । चरणकमळ स्वामीचे ते ॥ १ ॥ चित्ताचे संकल्प राहिलें चळण ।
आज्ञा ते प्रमाण करूनी असों ॥ २ ॥ दुजिया पासाव परतलें मन । केलें घ्यावें
दान होईल तें ॥ ३ ॥ तुका म्हणे आतां पुरला नवस । एकाविण ओस सकळही ॥ ४ ॥
७४६.
एकविध आम्ही न धरूं पालट । न संडूं हे वाट सांपडली ॥ १ ॥ म्हणवूनि केला
पाहिजे सांभाळ । माझें बुद्धीबळ पाय तुझें ॥ २ ॥ बहुत न कळे बोलतां प्रकार ।
अंतरा अंतर साक्ष असे ॥ ३ ॥ तुका म्हणे अगा जीवींच्या जीवना । तूंचि
नारायणा साक्षी माझा ॥ ४ ॥
७४७. नाहीं वागवीत जाणिवेचें ओझें ।
स्वामिसेवा काजें निर्धारु हा ॥ १ ॥ आज्ञा ते प्रमाण हा मनीं निर्धार ।
येणें फिटे भार निश्चयेंसी ॥ २ ॥ आळीकर आम्हीं एकविध चित्तें । तैसें होऊं
येतें मायबापें ॥ ३ ॥ तुका म्हणे माझी ये जातीची सेवा । घातलासे देवावरी
भार ॥ ४ ॥
७४८. परपीडक तो आम्हां दावेदार । विश्वी विश्वंभर म्हणऊनि
॥ १ ॥ दंडू त्यागूं बळे नावलोकूं डोळा । राखूं तो चांडाळा ऐसा दुरी ॥ २ ॥
अनाचार कांहीं न साहे अवगुण । बहु होय मन कासावीस ॥ ३ ॥ तुका म्हणे माझी
एकविध सेवा । विमुख ते देवा वाळीं चित्तें ॥ ४ ॥
७४९. लौकिकापुरती
नव्हे माझी सेवा । अनन्य केशवा दास तुझा ॥ १ ॥ म्हणऊनि करीं पायांसवे आळीं ।
आणीक वेगळी नेणें परी ॥ २ ॥ एकविध आम्ही स्वामिसेवेसाठी । वरी तोचि पोटीं
एकभाव ॥ ३ ॥ तुका म्हणे करीं सांगितलें काम । तुम्हां धर्माधर्म ठावे देवा ॥
४ ॥
७५०. धीर तो कारण एकविध भाव । पतिव्रते नाहो सर्वभावें ॥ धृ. ॥
चातक हे जळ न पाहती दृष्टी । वाट पाहे कंठीं प्राण मेघा ॥ २ ॥
सूर्यविकासिनी नेघे चंद्रामृत । वाट पाहे अस्त उदयाची ॥ ३ ॥ धेनु येऊं नेदी
जवळी आणिका । आपुल्या बाळकाविण वत्सा ॥ ४ ॥ तुका म्हणे नेम प्राणासंवसाटीं
। तरीच या गोष्टी विठोबाची ॥ ५ ॥
७५१. पतिव्रता नेणें आणिकांची
स्तुति । सर्वभावें पति ध्यानीं मनीं ॥ १ ॥ तैसें माझें मन एकविध जालें ।
नावडे विठ्ठलें विणें दुजें ॥ २ ॥ सूर्यविकासिनी नेघे चंद्रकळा । गाय ते
कोकिळा वसंतेसी ॥ ३ ॥ तुका म्हणे बाळ मातेपुढें नाचे । बोल आणिकाचे नावडती ॥
४ ॥
७५२. आणिकांची स्तुति आम्हां ब्रह्महत्या । एकावांचुनि त्या
पांडुरंगा ॥ १ ॥ आम्हां विष्णुदासां एकविध भाव । न म्हणों या देव आणिकासी ॥
२ ॥ शतखंड माझी होईल रसना । जरी या वचना पालटेन ॥ ३ ॥ तुका म्हणे मज आणिका
संकल्पें । अवघींच पापें घडतील ॥ ४ ॥
७५३. पतिव्रते जैसा भ्रतार
प्रमाण । आम्हां नारायण तैशापरी ॥ १ ॥ सर्वभावें लोभ्या आवडे हें धन ।
आम्हां नारायण तैशापरी ॥ २ ॥ तुका म्हणे एकविध जालें मन । विठ्ठलावांचून
नेणें दुजें ॥ ३ ॥ (धृ. नाही)
७५४. काय करूं आन दैवतें । एकाविण
पंढरीनाथें ॥ १ ॥ सरिता मिळाली सागरीं । आणिकां नांवा कैची उरी ॥ २ ॥ अनेक
दीपिका प्रकाश । सूर्य उगवतां नाश ॥ ३ ॥ तुका म्हणे नेणें दुजें । एकाविण
पंढरीराजे ॥ ४ ॥
७५५. माझी आतां सत्ता आहे । तुम्हां पायां हे वरती ॥
१ ॥ एकाविण नेणें दुजा । पंढरीराजा सर्वांगें ॥ २ ॥ पुरवावी केली आळी । जे
जे काळीं मागेन तें ॥ ३ ॥ तुका म्हणे सुटसी कैसा । धरूनि दिशा राहिलों ॥ ४
॥
७५६. आणीक दुसरे मज नाहीं आतां । नेमिलें या चित्तापासुनियां ॥ १ ॥
पांडुरंग ध्यानीं पांडुरंग मनीं । जागृतीं स्वप्नीं पांडुरंग ॥ २ ॥ पडिलें
वळण इंद्रियां सकळां । भाव तो निराळा नाहीं दुजा ॥ ३ ॥ तुका म्हणे नेत्रीं
केली ओळखण । तटस्थ हें ध्यान विटेवरी ॥ ४ ॥
७५७. न पूजीं आणिकां
देवा न करी त्यांची सेवा । न मनीं या केशवाविण दुजें ॥ १ ॥ काय उणें जालें
मज तयां पायीं । ते मी मागों काई कवणासी ॥ २ ॥ आणिकांची कीर्ति नाइकें न
बोलें । चाड या विठ्ठलेंविण नाहीं ॥ ३ ॥ न पाहें लोचनीं श्रीमुखावांचूनि ।
पंढरी सांडूनि नवजें कोठें ॥ ४ ॥ न करीं कांहीं आस मुक्तीचे सायास । न भें
संसारास येतां जातां ॥ ५ ॥ तुका म्हणे कांहीं व्हावें ऐसें जीवा । नाहीं या
केशवाविण दुजें ॥ ६ ॥
७५८. कोणाचिया न पडों छंदा । गोविंदासी आळवूं
॥ १ ॥ बहुतांचीं बहु मतें । अवघे रिते पोकळ ॥ २ ॥ घटापटा डहुळी मन । होय
सीण न करूं तें ॥ ३ ॥ तुका म्हणे पांडुरंग । भरूं भाग आला तो ॥ ४ ॥
७५९.
न करीं पठन घोष अक्षरांचा । बीजमंत्र आमुचा पांडुरंग ॥ १ ॥ सर्वकाळ
नामचिंतन मानसीं । समाधान मनासीं समाधि हे ॥ २ ॥ न करीं भ्रमण न रिघें
कपाटीं । जाईन तेथें दाटी वैष्णवांची ॥ ३ ॥ आन नेणें कांहीं नवजें तपासी ।
नाचे दिंडीपाशीं जागरणीं ॥ ४ ॥ उपवास व्रत न करीं पारणें । रामकृष्ण म्हणें
नारायण ॥ ५ ॥ आणिकांची स्तुती सेवा नेणें वाणूं । तुका म्हणे आनु दुजें
कांहीं ॥ ६ ॥
७६०. आणोनियां मना । अवघ्या धांडोळिल्या खुणा । देखिला
तो राणा । पंढरपूरनिवासी ॥ १ ॥ यासी अनुसरल्या काय । घडे ऐसें वायां जाय ।
देखिले ते पाय । सम जीवीं राहती ॥ २ ॥ तो देखावा हा विध । चिंतनेंचि कार्य
सिद्ध । आणिकां संबंध । नाहीं पर्वकाळासी ॥ ३ ॥ तुका म्हणे खळ । होती
क्षणेचि निर्मळ । जाऊनियां मळ । वाळवंटीं नाचती ॥ ४ ॥
७६१. तूं माझा
मायबाप सकळ वित्त गोत । तूंचि माझें हितकरिता देवा ॥ १ ॥ तूंचि माझा देव
तूंचि माझा जीव । तूंचि माझा भाव पांडुरंगा ॥ २ ॥ तूं माझा आचार तूं माझा
विचार । तूंचि सर्व भार चालविसी ॥ ३ ॥ सर्वभावें मज तूं होसी प्रमाण । ऐसी
तुझी आण वाहतसें ॥ ४ ॥ तुका म्हणे तुज विकला जीवभाव । कळेल तो उपाव करीं
आतां ॥ ५ ॥
७६२. तूं आम्हां सोयरा सज्जन सांगाती । तुजमज प्रीति
चालाें सदा ॥ १ ॥ तूं माझा जिव्हाळा जीवाचा जीवलग । होसी अंतरंग अंतरींचा ॥
२ ॥ गण गोत मित्र तूं माझें जीवन । अनन्य शरण तुझ्या पायीं ॥ ३ ॥ तुका
म्हणे सर्वगुणें तुझा दास । आवडे अभ्यास सदा तुझा ॥ ४ ॥
७६३. असोत
हे बोल । अवघें तूंचि भांडवल ॥ १ ॥ माझा मायबाप देवा । सज्जन सोयरा केशवा ॥
२ ॥ गाळियेला भेद । सारियेले वादावाद ॥ ३ ॥ तुका म्हणे मधीं । आतां न पडे
उपाधि ॥ ४ ॥
७६४. आमुची विश्रांति । तुमचे चरण कमळापती ॥ १ ॥ हेंचि
एक जाणें । कायावाचा आणि मनें ॥ २ ॥ पुढती पुढती नमन । घालूनियां लोटांगण ॥
३ ॥ नीच जनालोकां । तळिल पायरीस तुका ॥ ४ ॥
७६५. विश्वासिया नाहीं
लागत सायास । अनायासे रंग अंगा येतो ॥ धृ. ॥ लेंकराच्या हातें घांस मागे
माता। वोरसोनि चित्ता सुख पावे ॥ २ ॥ गौरव तो मानी आरुषा वचनीं । भूषण ते
वाणी मिरवावी ॥ ३ ॥ तुका म्हणे आहे सकळही साक्षी । माझा तो कइपक्षी
पांडुरंग ॥ ४ ॥
७६६. बहुत असती मागें सुखी केलीं । अनाथा माउली
जिवांची तूं ॥ १ ॥ माझिया संकटा न धरीं आळस । लावूनियां कासे पार पावीं ॥ २
॥ कृपावंता करा ज्याचा अंगीकार । तया संवसार नाहीं पुन्हा ॥ ३ ॥ विचारितां
नाहीं दुजा बळिवंत । ऐसा सर्वगत व्यापी कोणी ॥ ४ ॥ म्हणउनि दिला मुळीं
जीवभाव । देह केला वाव समाधिस्थ ॥ ५ ॥ तुका म्हणे नाहीं जाणत आणीक । तुजविण
एक पांडुरंगा ॥ ६ ॥
७६७. रवीचा प्रकाश । तोचि निशी घडे नाश ।
जाल्या बहुवस । तरि त्या काय दीपिका ॥ १ ॥ आतां हाचि वसों जीवीं । माझे
अंतरीं गोसावी । होऊं येतीं ठायीं । काय वर्मे त्याच्यानें ॥ २ ॥ सवें
असतां धनी । आड येऊं न सके कोणी । नलगे विनवणी । पृथकाची करावी ॥ ३ ॥
जन्माचिया गति । येणें अवघ्या खुंटती । कारण ते प्रीती । तुका म्हणे जवळी ॥
४ ॥
७६८. न कळे जी भक्ती काय करूं सेवा । संकोचोनि देवा राहिलोंसें
॥ १ ॥ जोडोनियां कर राहिलों निवांत । पायांपाशीं चित्त ठेवूनियां ॥ २ ॥
दिशाभुली करीं स्थळीं प्रदक्षणा । भ्रमें नारायणा कष्टविलें ॥ ३ ॥ तुका
म्हणे झालों आज्ञेचा पाळक । जीवनासी एक ठाव केला ॥ ४ ॥
७६९. मी दास
तयाचा जया चाड नाहीं । सुख दुःख दोहींविरहित जो ॥ १ ॥ राहिलासे उभा
भींवरेचे तीरीं । कट दोहीं करीं धरोनियां ॥ २ ॥ नवल काय तरी पाचारितां पावे
। न संवरित धांवे भक्तिकाजें ॥ ३ ॥ सर्व भार माझा त्यासी आहे चिंता । तोचि
माझा दाता स्वहिताचा ॥ ४ ॥ तुका म्हणे त्यास गाईन मी गीतीं । आणीक तें
चित्तीं न धरीं कांहीं ॥ ५ ॥
७७०. खरें भांडवल सांपडलें गांठीं ।
जेणें नये तुटी उदिमासी ॥ १ ॥ सवंगाचें केणें सांपडलें घरीं । भरूनि वैखरी
सांठविलें ॥ २ ॥ घेतां देतां लाभ होतसे सकळां । सदैवां दुर्बळा भाव तैसा ॥ ३
॥ फडा आलिया तो न वजे निरास । जरि कांहीं त्यास न कळतां ॥ ४ ॥ तुका म्हणे
आतां जालीसे निश्चिंती । आणीक तें चित्तीं न धरूं दुजें ॥ ५ ॥
७७१.
ध्याइन तुझें रूप गाइन तुझें नाम । आन न करी काम जिव्हामुखें ॥ १ ॥ पाहीन
तुझे पाय ठेवीन मी डोई । पृथक ते काहीं न करीं आन ॥ २ ॥ तुझेचि गुणवाद
आइकेन कांनीं । आणिकांची वाणी पुरे आतां ॥ ३ ॥ करीन सेवा करें चालेन मी
पायीं । आणीक न वजे ठायीं तुजविण ॥ ४ ॥ तुका म्हणे जीव ठेवीन मी पायीं ।
आणीक ते कांहीं देऊं कवणा ॥ ५ ॥
७७२. तुझा शरणागत । जन्मोजन्मींचा
अंकित ॥ १ ॥ आणीक नेणें कांहीं हेवा । तुजवांचूनि केशवा ॥ २ ॥ हेंचि माझें
गाणें । तुझें नामसंकीर्तन ॥ ३ ॥ तुझ्या नामाचीं भूषणें । तुका म्हणे
ल्यालों लेणें ॥ ४ ॥
७७३. तुझ्या नामाची आवडी । आम्ही विठो तुझीं
वेडीं ॥ १ ॥ आतां न वजों आणिकां ठाया । गाऊं गीत लागों पायां ॥ २ ॥ काय
वैकुंठ बापुडें । तुझ्या प्रेमसुखापुढें ॥ ३ ॥ संतसमागममेळे । प्रेमसुखाचा
सुकाळ ॥ ४॥ तुका म्हणे तुझ्या पायीं । जन्ममरणा ठाव नाहीं ॥ ५ ॥
७७४.
काय ते विरक्ती न कळेचि आम्हां । जाणो एका नामा विठोबाच्या ॥ १ ॥ नाचेन मी
सुखें वैष्णवांचे मेळीं । दिंडी टाळघोळी आनंदें या ॥ २ ॥ शांति क्षमा दया
ते मी काय जाणे । विठ्ठलकीर्तनें वांचूनियां ॥ ३ ॥ कासया एकांत सेवूं तया
वना । आनंदें या जनामाजी असो ॥ ४ ॥ कासया उदास होऊं देहावरी । अमृतसागरीं
बुडोनियां ॥ ५ ॥ तुका म्हणे मज असे हा भरंवसा । विठ्ठल सरसा चालतसे ॥ ६ ॥
७७५.
मायेविण बाळ क्षणभरि न राहे । न देखतां होय कासावीस ॥ १ ॥ आणिक उदंड
बुजाविती तरी । छंद त्या अंतरीं माउलीचा ॥ २ ॥ नावडती तया बोल आणिकाचे ।
देखोनियां नाचे माय दृष्टी ॥ ३ ॥ तुका म्हणे माझी विठ्ठल माउली । आणिकांचे
बोलीं चाड नाहीं ॥ ४ ॥ (॥धृ. नाही)
७७६. पाहो ग्रंथ तरी आयुष्य
नाहीं हातीं । नाहीं ऐशी मति अर्थ कळे ॥ १ ॥ होईल तें हो या विठोबाच्या
नांवें । अर्जिलें तें भावें जीवीं धरूं ॥ २ ॥ एखादा अंगाशीं येईल प्रकार ।
विचारितां फार युक्ति वाढे ॥ ३ ॥ तुका म्हणे आळी करितां गोमटी। मायबापा
पोटीं येते दया ॥ ४ ॥
७७७. सिद्धीचा दास नव्हे श्रुतीचा अंकिला ।
होईन विठ्ठला दास तुझा ॥ १ ॥ सर्व सुख असे माझिये मानसीं । राहिलें तयासी
नाश नाहीं ॥ २ ॥ तेणें पुण्य पाप न देखें लोचनीं । आणिकां वांचूनि
पांडुरंगा ॥ ३ ॥ न करीं मी आस साधनीं सायास । भक्तिप्रेमरस वांचुनियां ॥ ४ ॥
गर्भवासीं दुःख नाहीं येतां जातां । हृदयीं असतां नाम तुझें ॥ ५ ॥ तुका
म्हणे तुझा होईन अंकिला । न भें मी विठ्ठला कळिकाळासी ॥ ६ ॥
७७८.
म्हणे विठ्ठल ब्रह्म नव्हें । त्याचे बोल नाइकावे ॥ १ ॥ मग तो हो कां कोणी
एक । आदि करोनि ब्रह्मादिक ॥ २ ॥ नाहीं विठ्ठल जया ठावा । तोही डोळां न
पहावा ॥ ३ ॥ तुका म्हणे नाहीं । त्याची भीड मज कांहीं ॥ ४ ॥
७७९.
जयाचिये वाचे नये हा विठ्ठल । त्याचे मज बोल नावडती ॥ १ ॥ शत्रु तो म्यां
केला न म्हणे आपुला । जो विन्मुख विठ्ठला सर्वभावें ॥ २ ॥ जयासी नावडे
विठोबाचें नाम । तो जाणा अधम तुका म्हणे ॥ ३ ॥
७८०. विठ्ठलावांचूनि
ब्रह्म जें बोलती । वचन तें संतीं मानूं नये ॥ १ ॥ विठ्ठलावांचूनि ज्या
ज्या उपासना । अवघाचि जाणा श्रमचि तो ॥ २ ॥ विठ्ठलावांचूनि सांगतील गोष्टी ।
वांयां ते हिंपुटी होती जाणा ॥ ३ ॥ विठ्ठलावांचूनि जें कांहीं जाणती ।
तितुल्या वित्पति वाउगीं या ॥ ४ ॥ तुका म्हणे एक विठ्ठलचि खरा । येर तो
पसारा वाउगाचि ॥ ५ ॥ (धृ. नाही)
७८१. येथें बोलोनियां काय । व्हावा
गुरु तरि जाय ॥ १ ॥ मज न साहे वांकडें । ये विठ्ठलकथेपुढें ॥ २ ॥ ऐकोनि
मरसी वृथा । जंव आहेसी तूं जीता ॥ ३ ॥ हुरमतीची चाड । तेणें न करावी बडबड ॥
४ ॥ पुसेल कोणी त्यास । जा रे करीं उपदेश ॥ ५ ॥ आम्ही विठ्ठलाचे वीर ।
फोडूं कळिकाळाचें शीर ॥ ६ ॥ घेऊं पुढती जन्म । वाणूं कीर्ती मुखें नाम ॥ ७ ॥
तुका म्हणे मुक्ती । नाहीं आसचि ये चित्तीं ॥ ८ ॥
७८२. हेंचि
सर्वसुख जपावा विठ्ठल । न दवडावा पळ क्षण वांयां ॥ १ ॥ हेंचि एक सर्व
साधनांचें मूळ । आतुडे गोपाळ येणें पंथें ॥ २ ॥ न लगती कांहीं तपाचिया राशी
। करणें वाराणशी नाना तीर्थे ॥ ३ ॥ कल्पना हे तिळ देहीं अभिमान । नये
नारायण जवळी त्याच्या ॥ ४ ॥ तुका म्हणे देव नामीं नेदी भेटी । म्हणे त्याचे
होंटीं कुष्ट होय ॥ ५ ॥
७८३. आणिक कोणाचा न करीं मी संग । जेणे होय
भंग माझ्या चित्ता ॥ १ ॥ विठ्ठलावांचूनि आणीक जे वाणी । नाइकें मी कानीं
आपुलिया ॥ २ ॥ समाधानासाठीं बोलावी हे मात । परि माझें चित्त नाहीं कोठें ॥
३ ॥ जिवाहूनि मज तेचि आवडती । आवडे ज्या चित्तीं पांडुरंग ॥ ४ ॥ तुका
म्हणे माझें तोचि जाणे हित । आणिकांच्या चित्त नेदीं बोला ॥ ५ ॥
७८४.
नव्हे जाखाई जोखाई । मायराणी मेसाबाई ॥ १ ॥ बळिया माझा पंढरीराव । जो ह्या
देवांचाही देव ॥ २ ॥ रंडी चंडी शक्ती । मद्यमांस भक्षिती ॥ ३ ॥ बहिरव
खंडेराव । रोटी सुटीसाठीं देव ॥ ४ ॥ गणोबा विक्राळ । लाडुमोदकांचा काळ ॥ ५ ॥
मुंजा म्हैसासुरे। हे तो कोण लेखी पोरें ॥ ६ ॥ वेताळें फेताळें । जळो
त्यांचे तोंड काळे ॥ ७ ॥ तुका म्हणे चित्तीं । धरा रखुमाईचा पती ॥ ८ ॥
७८५.
माझे अंतरींचें तोचि जाणे एक । वैकुंठनायक पांडुरंग ॥ १ ॥ जीव भाव त्याचे
ठेवियेला पायीं । मज चिंता नाहीं कवणेविशीं ॥ २ ॥ सुखसमारंभें संतसमागम ।
गाऊं वाचे नाम विठोबाचें ॥ ३ ॥ गातां पुण्य होय आइकतां लाभ । संवसारबंद
तुटतील ॥ ४ ॥ तुका म्हणे जीव तयासी विकिला । आणीक विठ्ठलाविण नेणें ॥ ५ ॥
७८६.
आणीक मज कांहीं नावडती मात । एका पंढरीनाथावांचूनियां ॥ १ ॥ त्याचीच कथा
आवडे कीर्तन । तें मज श्रवण गोड लागे ॥ २ ॥ तुका म्हणे संत म्हणोत भलतें ।
विठ्ठलापरतें न मनीं कांहीं ॥ ३ ॥
७८७. कोण वेचीं वाणी । आतां
क्षुल्लका कारणीं ॥ १ ॥ आतां हेंचि माप करूं । विठ्ठल हृदयांत धरूं ॥ २ ॥
नेंदाविया वृत्ति । आतां उठोंचि बहुती ॥ ३ ॥ उपदेश लोकां । करुनी वेडा होतो
तुका ॥ ४ ॥
७८८. विठ्ठल विठ्ठल मंत्र सोपा । करी पापा निर्मुळ ॥ १ ॥
भाग्यवंता छंद मनीं । कोड कानीं ऐकती ॥ २ ॥ विठ्ठल हें दैवत भोळें । चाड
काळें न धरावी ॥ ३ ॥ तुका म्हणे भलते याती । विठ्ठल चित्तीं तो धन्य ॥ ४ ॥
७८९.
विठ्ठल टाळ विठ्ठल दिंडी । विठ्ठल तोंडीं उच्चारा ॥ १ ॥ विठ्ठल अवघ्या
भांडवला । विठ्ठल बोला विठ्ठल ॥ २ ॥ विठ्ठल नाद विठ्ठल भेद । विठ्ठल छंद
विठ्ठल ॥ ३ ॥ विठ्ठल सुखा विठ्ठल दुःखा । तुकया मुखा विठ्ठल ॥ ४ ॥
७९०.
विठ्ठल हा चित्तीं । गोड लागे गातां गीतीं ॥ १ ॥ आम्हां विठ्ठल जीवन । टाळ
चिपुळिया धन ॥ २ ॥ विठ्ठल विठ्ठल वाणी । अमृत हे संजीवनी ॥ ३ ॥ रंगला या
रंगे । तुका विठ्ठल सर्वांगें ॥ ४ ॥
७९१. विठ्ठल आमुचा निजाचा ।
सज्जन सोयरा जीवाचा ॥ १ ॥ माय बाप चुलता बंधु । अवघा तुजशीं संबंधु ॥ २ ॥
उभय कुळीं साक्ष । तूंचि माझा मातुळपक्ष ॥ ३ ॥ समर्पिली काया । तुका म्हणे
पंढरीराया ॥ ४ ॥
७९२. विठ्ठल सोयरा सज्जन सांगाती । विठ्ठल या
चित्तीं बैसलासे ॥ १ ॥ विठ्ठलें हें अंग व्यापिली ते काया । विठ्ठल हे छाया
माझी मज ॥ २ ॥ बैसला विठ्ठल जिव्हेचिया माथां । न वदे अन्यथा आन दुजें ॥ ३
॥ सकळां इंद्रियां मन हें प्रधान । तें ही करी ध्यान विठोबाचें ॥ ४ ॥ तुका
म्हणे या हो विठ्ठलासी आतां । नये विसंबतां माझें मज ॥ ५ ॥
७९३.
विठ्ठल गीतीं गावा विठ्ठल चित्तीं ध्यावा । विठ्ठल उभा पहावा विटेवरी ॥ १ ॥
अनाथाचा बंधु विठ्ठल कृपासिंधु । तोडी भवबंधु यमपाश ॥ २ ॥ तोचि शरणागतां
विठ्ठल मुक्तिदाता । विठ्ठल या संतांसमागमें ॥ ३ ॥ विठ्ठल गुणनिधि विठ्ठल
सर्व सिद्धि । लागली समाधि विठ्ठल नामें ॥ ४ ॥ विठ्ठलाचें नाम घेतां जालें
सुख । गोडावलें मुख तुका म्हणे ॥ ५ ॥
७९४. विठ्ठल गीतीं विठ्ठल
चित्तीं । विठ्ठल विश्रांति भोग जया ॥ १ ॥ विठ्ठल आसनीं विठ्ठल शयनीं ।
विठ्ठल भोजनीं ग्रासोग्रासीं ॥ २ ॥ विठ्ठल जागृति स्वप्नसुषुप्ती । आन
दुजें नेणती विठ्ठलाविण ॥ ३ ॥ भूषण अळंकार सुखाचे प्रकार । विठ्ठलीं
निर्धार जयां नरां ॥ ४ ॥ तुका म्हणे तेही विठ्ठलचि जाले । संकल्प मुराले
दुजेपणें ॥ ५ ॥
७९५. जिवींचा जिव्हाळा । पाहों आपुलियां डोळां ॥ १ ॥
आम्हां विठ्ठल एक देव । येर अवघेचि वाव ॥ २ ॥ पुंडलिकाचे पाठीं । उभा हात
ठेवुनि कटीं ॥ ३ ॥ तुका म्हणे चित्तीं । वाहूं रखुमाईचा पती ॥ ४ ॥
७९६.
एक धरिला चित्तीं । आम्हीं रखुमाईचा पती ॥ १ ॥ तेणें जालें अवघें काम ।
निवारला भवभ्रम ॥ २ ॥ परद्रव्य परनारी । जाली विषाचिये परि ॥ ३ ॥ तुका
म्हणे फार । नाहीं लागत व्यवहार ॥ ४ ॥
७९७. आम्हां अवघें भांडवल ।
एक विठ्ठल एकला ॥ १ ॥ कायावाचामनोभावें । येथें जीवें वेंचलों ॥ २ ॥ परतें
कांहीं नेणें दुजें । तत्त्वबीज पाऊलें ॥ ३ ॥ तुका म्हणे संतसंगें । रंगें
येणें रंगलों ॥ ४ ॥
७९८. आम्हां हेंचि भांडवल । म्हणों विठ्ठल
विठ्ठल ॥ १ ॥ सुखें तरों भवनदी । संगें वैष्णवांची मांदी ॥ २ ॥ बाखराचें
वाण । सांडु हें जेवूं जेवण ॥ ३ ॥ नलगे वारंवार । तुका म्हणे वेरझार ॥ ४ ॥
७९९.
आणीक मात माझ्या नावडे जीवासी । काय करूं यासी पांडुरंगा ॥ १ ॥ मुखा तेंचि
गोडी श्रवणीं आवडी । चित्त माझें ओढी तुझे पायीं ॥ २ ॥ जये पदीं नाहीं
विठ्ठलाचें नाम । मज होती श्रम आइकतां ॥ ३ ॥ आणिकाचें मज म्हणवितां लाज ।
वाटे हें सहज न बोलावें ॥ ४ ॥ तुका म्हणे मज तूंचि आवडसी । सर्वभावेविसीं
पांडुरंगा ॥ ५ ॥
८००. आम्ही नामाचें धारक । नेणों प्रकार आणीक ।
सर्व भावें एक । विठ्ठलचि प्रमाण ॥ १ ॥ नलगे जाणावें नेणावें । गावें
आनंदें नाचावें । प्रेमसुख घ्यावें । वैष्णवांचें संगती ॥ २ ॥ भावबळें
घालूं कास । लज्जा चिंता दवडूं आस । पायीं निजध्यास । म्हणवूं दास विष्णूचे
॥ ३ ॥ भय नाहीं जन्म घेतां । मोक्षसुखा हाणों लाता । तुका म्हणे सत्ता ।
करूं निकट सेवेची ॥ ४ ॥
८०१. एक गावें आम्ही विठोबाचें नाम ।
आणिकांपें काम नाहीं आतां ॥ १ ॥ मोडूनियां वाटा सूक्षम दुस्तर । केला
राज्यभार चाले ऐसा ॥ २ ॥ लावूनि मृदंग श्रुतिटाळघोष । सेवूं विठूरस आवडीनें
॥ ३ ॥ तुका म्हणे महापातकी पतित । ऐसियाचे हित हेळा मात्रें ॥ ४ ॥
८०२.
आम्हांसी तों नाहीं आणीक प्रमाण । नामासी कारण विठोबाच्या ॥ १ ॥ घालूनियां
कास करितो कैवाड । वागों नेदीं आड कळिकाळासी ॥ २ ॥ अबद्ध वाकुडें
जैशातैशापरी । वाचे हरि हरि उच्चारावें ॥ ३ ॥ तुका म्हणे आम्हां सांपडलें
निज । सकळ हें बीज पुराणाचें ॥ ४ ॥
८०३. माझी सर्व चिंता आहे
विठोबासी । मी त्याच्या पायाशीं न विसंबें ॥ १ ॥ विसरेना रूप क्षण एक
चित्तीं । जिवलग मूर्ति सांवळी ते ॥ २ ॥ विसरतां हरी क्षणएक घडी । अंतरेल
जोडी लक्षलाभ ॥ ३ ॥ तुका म्हणे माझ्या विठोबाचे पाय । संजीवनी आहे
हृदयामाजी ॥ ४ ॥
८०४. जतन करीन जीवें । शुद्ध भावें करूनी ॥ १ ॥
विठ्ठल विठ्ठल हें धन । जीवन अंतकाळींचें ॥ २ ॥ वर्दळ हें संचित सारूं ।
बरवा करूं उदिम हा ॥ ३ ॥ तुका म्हणे हृदय पेटीं । ये संपुटीं सांठवूं ॥ ४ ॥
८०५.
यथाविधि पुजा करी । सामोग्री तो वरी हे नाहीं ॥ १ ॥ आतां माझा सर्व भार ।
तूं दातार चालविता ॥ २ ॥ मंगळ तें तुम्हीं जाणा । नारायणा काय तें ॥ ३ ॥
तुका म्हणे समर्पिला । तुज विठ्ठला देहभाव ॥ ४ ॥
८०६. सुखाची वस्ती
झाली माझे जीवीं । तुमच्या गोसावी कृपादानें ॥ १ ॥ रूप वेळोवेळां आठवीं
अंतरीं । बैसोनि जिव्हारीं राहिलें तें ॥ २ ॥ विसावलें मन विटलें प्रपंचा ।
गोडावली वाचा येणें रसें ॥ ३ ॥ तुका म्हणे कांहीं नाठवेसें झालें । दुसरे
विठ्ठलें मज आतां ॥ ४ ॥
८०७. काम क्रोध आम्हीं वाहिले विठ्ठलीं ।
आवडी धरिली पायांसवें ॥ १ ॥ आतां कोण पाहे मागें परतोनि । गेले हारपोनि
देहभाव ॥ २ ॥ रिद्धिसिद्धी सुखें हाणितल्या लाता । तेथें या प्राकृता कोण
मानी ॥ ३ ॥ तुका म्हणे आम्ही विठोबाचे दास । करूनि ठेलों ग्रास
ब्रह्मांडाचा ॥ ४ ॥
८०८. माझ्या विठोबाचा कैसा प्रेमभाव । आपणचि देव
होय गुरु ॥ १ ॥ पढियें देहभाव पुरवी वासना । अंतीं तें आपणापाशीं न्यावें ॥
२ ॥ मागें पुढे उभा राहे सांभाळीत । आलिया आघात निवारावे ॥ ३ ॥ योगक्षेम
त्याचें जाणे जडभारी । वाट दावी करीं धरूनियां ॥ ४ ॥ तुका म्हणे नाहीं
विश्वास ज्या मनीं । पाहावें पुराणीं विचारूनी ॥ ५ ॥
८०९. काय उणें
आम्हां विठोबाचे पायीं । नाहीं ऐसें काई येथें एक ॥ १ ॥ तें हें भोंवताले
ठायीं वांटूं मन । बराडी करून दारोदारीं ॥ २ ॥ कोण बळी माझ्या विठोबा वेगळा
। आणीक आगळा दुजा सांगा ॥ ३ ॥ तुका म्हणे मोक्ष विठोबाचे गांवीं । फुकाचीं
लुटावीं भांडारें तीं ॥ ४ ॥
८१०. पाहोनि अधिकार । तैसें बोलावें
उत्तर ॥ १ ॥ काय वाउगी घसघस । आम्ही विठोबाचे दास ॥ २ ॥ आम्ही जाणों एका
देवा । जैसी तैसी करूं सेवा ॥ ३ ॥ तुका म्हणे भावें । माझें पुढें पडेल
ठावें ॥ ४ ॥
८११. आम्हां विष्णुदासां हेंचि भांडवल । अवघा विठ्ठल धन
वित्त ॥ १ ॥ वाणी नाहीं घ्यावें आपुलिया हातें । करोनियां चित्तें समाधान २
॥ तुका म्हणे द्रव्य मेळविलें मागें । हें तों कोणासंगे आलें नाहीं ॥ ३ ॥
८१२.
आम्ही विठ्ठलाचे दास झालो आतां । न चलेचि सत्ता आणिकांची ॥ १ ॥ नावरे
तयासी ऐसें नाहीं दुजें । करितां पंढरिराजें काय नव्हे ॥ २ ॥ कोठें तुज ठाव
घ्यावयासी धांवा । मना तूं विसावा घेई आतां ॥ ३ ॥ इंद्रियांची वोढी मोडिला
व्यापार । ज्या अंगे संचार चाली तुज ॥ ४ ॥ तुका म्हणे आम्ही जिंकोनियां
काळ । बैसलों निश्चळ होऊनियां ॥ ५ ॥
८१३. सकळ धर्म मज विठोबाचें नाम
। आणीक तें वर्म नेणें कांहीं ॥ १ ॥ काय जाणों संतां निरविलें देवें ।
करिती या भावें कृपा मज ॥ २ ॥ तुका म्हणे माझा कोण अधिकार । तो मज विचार
कळों यावा ॥ ३ ॥
८१४. माझे आराधन । पंढरपुरीचें निधान ॥ १ ॥ तया
एकाविण दुजें । कांहीं नेणें पंढरीराजें ॥ २ ॥ दास विठ्ठलाचा । अंकित
अंकिला ठायींचा ॥ ३ ॥ तुका म्हणे आतां । नव्हे पालट सर्वथा ॥ ४ ॥
८१५.
माझी विठ्ठल माउली । प्रेमपान्हा पान्हाइली ॥ १ ॥ कुर्वाळूनि लावी स्तनीं ।
न वजे दुरी जवळूनि ॥ २ ॥ केली पुरवी आळी । नव्हे निष्ठुर कोंवळी ॥ ३ ॥
तुका म्हणे घांस । मुखीं घाली ब्रह्मरस ॥ ४ ॥
८१६. सुख वाटे परी वर्म
। धर्माधर्म न कळे ॥ १ ॥ गायें नाचें एवढें जाणें । विठ्ठल म्हणे निर्लज्ज
॥ २ ॥ अवघें माझें एवढें धन । साधनही सकळ ॥ ३ ॥ तुका म्हणे पायां पडे ।
तुमच्या कोडें संतांच्या ॥ ४ ॥
८१७. येउनि संसारीं । मी तों एक
जाणें हरी ॥ १ ॥ नेणें आणिक कांहीं धंदा । नित्य ध्यातसें गोविंदा ॥ २ ॥
कामक्रोधलोभ स्वार्थ । अवघा माझा पंढरिनाथ ॥ ३ ॥ तुका म्हणे एक । धनी
विठ्ठल मी सेवक ॥ ४ ॥
८१८. रुची रुची घेऊं गोडी । प्रेम सुख जाली
जोडी ॥ १ ॥ काळ जाऊं नेदूं वांयां । चिंतूं विठोबाच्या पायां ॥ २ ॥ करूं
भजन भोजन । धणी घेऊं नारायण ॥ ३ ॥ तुका म्हणे जीव धाला । होय तुझ्यानें
विठ्ठला ॥ ४ ॥
८१९. आनंद अद्वय नित्य निरामय । जे कां निजध्येय
योगियांचें ॥ १ ॥ ते हे समचरण साजिरे विटेवरी । पाहा भीमातीरीं विठ्ठलरूप ॥
२ ॥ पुराणासी वाड श्रुति नेणती पार । तें झालें साकार पुंडलिका ॥ ३ ॥ तुका
म्हणे ज्यातें सनकादिक ध्यात । तें आमुचें कुळदैवत पांडुरंग ॥ ४ ॥
८२०.
वाट पाहे बाहे निढळीं ठेवूनियां हात । पंढरीचे वाटे दृष्टि लागलेंसें
चित्त ॥ १ ॥ कईं येता देखेन माझा मायबाप । घटिका बोटें दिवस लेखीं धरूनियां
माप ॥ २ ॥ डावा डोळा लवे उजवी स्फुरतसे बाहे । मन उताविळ भाव सांडूनियां
देहे ॥ ३ ॥ सुखसेज गोड चित्तीं न लगे आणीक । नाठवे घरदार तहान पळाली भूक ॥ ४
॥ तुका म्हणे धन्य ऐसा दिवस तो कोण । पंढरीचें वाटे येतां मूळ देखेन ॥ ५ ॥
No comments:
Post a Comment